Belgia – Europejski projekt MindPlay pomyślnie zakończył pierwszy etap badań (WP2 – Analiza Potrzeb). W jego ramach przeprowadzono kompleksową analizę potrzeb dotyczących zdrowia psychicznego i dobrostanu dzieci w wieku od 3 do 9 lat. Uzyskane wyniki stanowią ważny kamień milowy projektu i tworzą naukowe podstawy do opracowania innowacyjnych, opartych na grach narzędzi diagnostycznych oraz programów szkoleniowych dla szkół.

Połączenie wywiadów fokusowych i badań ankietowych

Aby uzyskać pełny obraz wyzwań związanych ze zdrowiem psychicznym we wczesnej edukacji, zastosowano połączone podejście badawcze.

Z jednej strony zorganizowano wywiady fokusowe z przedstawicielami środowiska edukacyjnego oraz rodzicami. Z drugiej strony przeprowadzono szeroko zakrojone badania ankietowe wśród tych samych grup docelowych. Połączenie metod jakościowych i ilościowych pozwoliło zidentyfikować zarówno pogłębione doświadczenia uczestników, jak i szersze tendencje.

W wywiadach fokusowych uczestniczyli:

• 20 nauczycieli przedszkoli i szkół podstawowych,
• 7 dyrektorów szkół,
• 6 psychologów szkolnych i specjalistów ds. edukacji,
• 7 rodziców dzieci w wieku od 3 do 9 lat.

Dodatkowo przeprowadzono ankiety wśród:

• 40 nauczycieli,
• 14 dyrektorów szkół,
• 15 psychologów,
• 36 rodziców,

aby statystycznie potwierdzić uzyskane wyniki.

Wstępne wyniki: szkoły obserwują narastające problemy emocjonalne i psychiczne dzieci

Wyniki badań pokazują wyraźną zgodność opinii wszystkich uczestniczących grup. Nauczyciele, dyrektorzy szkół, psychologowie oraz rodzice zgodnie wskazują na wzrost liczby problemów społeczno-emocjonalnych i trudności behawioralnych wśród małych dzieci.

Najczęściej obserwowane problemy to:

• trudności z koncentracją i nadpobudliwość,
• problemy z regulacją emocji,
• lęk i poczucie niepewności emocjonalnej,
• wycofanie społeczne i samotność,
• narastająca agresja w relacjach rówieśniczych,
• trudności wynikające z problematycznej sytuacji rodzinnej,
• negatywne skutki nadmiernego korzystania z ekranów i przeciążenia bodźcami cyfrowymi,
• zwiększona podatność na trudności wśród dzieci z doświadczeniem migracji lub traumy.

Zarówno wywiady fokusowe, jak i wyniki ankiet wskazują, że wiele z tych problemów ujawnia się już w pierwszych latach edukacji.

Największe wyzwanie: wczesne wykrywanie problemów

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z badania jest fakt, że szkoły dostrzegają problemy związane ze zdrowiem psychicznym dzieci, jednak brakuje im odpowiednich, wystandaryzowanych i dostosowanych do wieku narzędzi umożliwiających ich wczesne rozpoznawanie.

Nauczyciele przyznają, że obecnie opierają się przede wszystkim na obserwacji, własnym doświadczeniu i intuicji. W przypadku małych dzieci jest to szczególnie trudne, ponieważ emocje często wyrażane są poprzez zachowanie, zabawę, dolegliwości somatyczne lub relacje społeczne, a nie poprzez komunikację werbalną.

Psychologowie i specjaliści edukacyjni również podkreślają niedobór dostępnych, niewerbalnych narzędzi przesiewowych odpowiednich dla małych dzieci oraz dzieci pochodzących z różnych środowisk językowych i kulturowych.

Potrzeba szkoleń i wsparcia

Analiza potrzeb ujawniła również silne zapotrzebowanie na dodatkowe szkolenia i rozwój kompetencji zawodowych.

Nauczyciele i dyrektorzy szkół wskazują na potrzebę większego wsparcia w następujących obszarach:

• wczesne rozpoznawanie problemów zdrowia psychicznego,
• podejście uwzględniające skutki traumy i przewlekłego stresu,
• regulacja emocji i radzenie sobie z problemami behawioralnymi,
• komunikacja z rodzicami,
• interwencja kryzysowa oraz kierowanie do odpowiednich specjalistów,
• współpraca z instytucjami pomocy społecznej.

Wszystkie grupy uczestników zwracają również uwagę na długie kolejki do specjalistycznych usług wsparcia oraz niedobór pomocy psychologicznej i terapeutycznej dla najmłodszych dzieci.

Szerokie poparcie dla narzędzi MindPlay

Jednym z najbardziej pozytywnych rezultatów pierwszego etapu badań jest szerokie poparcie dla proponowanego podejścia projektu MindPlay.

Wszystkie grupy interesariuszy dostrzegają dużą wartość narzędzi opartych na grach, które pomagają małym dzieciom wyrażać emocje w naturalny i bezpieczny sposób. Szczególnie obiecująca jest możliwość wykrywania poprzez zabawę wczesnych oznak lęku, stresu, wykluczenia społecznego, agresji oraz trudności w regulacji emocji.

Uczestnicy podkreślają, że opracowywane narzędzia powinny:

• opierać się na solidnych podstawach naukowych,
• być łatwe do wykorzystania podczas zajęć szkolnych,
• być praktyczne i przyjazne dla nauczycieli,
• nie powodować dodatkowych obciążeń administracyjnych,
• wzmacniać współpracę pomiędzy szkołami, rodzicami oraz instytucjami wsparcia.

Ważny kamień milowy projektu

Zakończenie realizacji pakietu roboczego WP2 stanowi istotny etap projektu MindPlay. Wnioski z wywiadów fokusowych i badań ankietowych dostarczają wyjątkowo kompleksowego obrazu aktualnych wyzwań związanych z dobrostanem psychicznym dzieci we wczesnej edukacji.

Uzyskane wyniki stanowią obecnie podstawę kolejnego etapu projektu, w ramach którego partnerzy MindPlay opracują, przetestują i wdrożą w szkołach innowacyjne narzędzia diagnostyczne oparte na grach, gry integracyjne oraz moduły szkoleniowe.

Przekaz płynący od uczestników badań jest jednoznaczny: wczesna profilaktyka i wsparcie są kluczowe, a szkoły potrzebują dostępnych, naukowo zweryfikowanych narzędzi, które pozwolą skutecznie i długofalowo wspierać dobrostan psychiczny najmłodszych dzieci.

O projekcie MindPlay

MindPlay to europejski projekt partnerski poświęcony profilaktyce, wczesnemu wykrywaniu oraz wspieraniu dzieci w wieku od 3 do 9 lat w zakresie zdrowia psychicznego. W ramach projektu opracowywane są innowacyjne narzędzia oparte na grach oraz programy szkoleniowe skierowane do nauczycieli, zespołów szkolnych i rodziców. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską.